Kleinkunst van een groot kunstenaar

Nijland over Nijland in de Regentes

Zelf een musical over je leven schrijven en vertolken is een ambitieuze uitdaging voor een kleinkunstenaar. Zeker als je daarbij het fenomeen persoonsverheerlijking op de hak neemt en de spot drijft met musicalwetten. Theo Nijland (55) is tekstschrijver, componist, scenarist en performer. Hij ontving meerdere malen de Annie M. G. Schmidtprijs en was genomineerd voor de Vakprijs Filmmuziek. Daarnaast werd hij ook genomineerd voor de LIRAprijs voor het beste scenario en een Edison Award 2009 voor de cd Masterclass. Bovendien won hij dit jaar De Mus, de prijs voor de beste Parade-voorstelling van 2009 met de musical over zijn eigen leven: ‘Mijn leven als Theo Nijland’.
Na de Theaterschool in Amsterdam start Nijland samen met Coen van Vrijberghe de Coningh (de veel te vroeg gestorven acteur die bekendheid verwierf door zijn rol als Johnnie Flodder) en Han Oldigs ‘The Shooting Party’. Als trio brengen ze tussen 1987 en 1996 muziekperformances. Na 1996 gaat Nijland solo verder. Er verschijnen meer dan tien cd’s en vele composities voor film, onder meer voor ‘Het jaar van de opvolging’ van Frans Weisz en ‘Wilhelmina’ van Olga Madsen. Ook schreef hij voor theater, zoals voor ‘De sprookjes van Grip’ van Mathilde Santing en ‘Kleine zielen’ van Het Nationale Toneel. Daarnaast componeerde hij ‘PACMAN’SNAPKIN’, een stuk voor het Nederlands Jeugd Strijkorkest. Nijland is kortom van vele markten thuis.

Humor
Die veelzijdigheid komt ook terug in zijn muziekvoorkeur: “Ik vind eigenlijk alle muziek interessant, behalve dixieland en reggae. Van het ene raak ik geërgerd door de stuitende vrolijkheid en bij het andere val ik in slaap”. Joni Mitchell, Björk en Nina Simone worden genoemd. “Eigenlijk verdacht vaak vrouwelijke componisten,” concludeert Nijland zelf. Vaak zijn het lyrische songs die een beroep doen op de intelligentie. Maar ook Rachmaninov en Stravinsky zijn geliefd. “Muziek in al haar vormen, mits niet gemakzuchtig in elkaar gedraaid, blijft eeuwig fascineren”. Dat geldt zeker ook voor zijn eigen repertoire, met teksten die een groot observatievermogen onthullen, vol humor en melancholie. Soms is het licht cynisch, dan weer luchtig. Maar het is altijd poëtisch, elk woord is raak, geen stilte te lang. Zijn teksten en muziek zijn authentiek en puur.
‘Mijn leven als Theo Nijland’ is zowel amusant als mooi. Amusant door de vele grappen en het contrast tussen de lange, melancholische Nijland en de kleine, swingende Juneoer Mers, die als tegenpool van Nijland op de planken staan. Mers is de ‘Master of ceremonies’, Nijland de aarzelende figuur daarachter. Mensen die Nijland nog niet kennen zullen na het zien van deze voorstelling een goed idee hebben van wie hij eigenlijk is. Namelijk dat hij niet helemaal te vatten is. Dat raadselachtige, het weifelende dat ook uit zijn teksten spreekt, maakt zijn composities zo bijzonder. Soms breekbaar, soms bijkans banaal, weet hij je mee te voeren in zijn mens-zijn. Nijland weet je te raken en dat maakt hem een groot kunstenaar.

Gepubliceerd in: Den Haag Centraal op vrijdag 11 december 2009.

Tags: de musical, den haag centraal, groot kunstenaar, Humor, Juneoer Mers, kleinkunst, regentes, Theo Nijland

Poëzie van de moord in ‘Bambie’ nummer 14

Iemand vermoorden uit liefde is een paradox, je houdt het niet voor mogelijk en toch gebeurt het. In de nieuwe voorstelling van Bambie, nummer 14 alweer, wordt het liefdesdelict en de tegenstelling die hierin besloten ligt op een zeer fysieke wijze uitgebeeld.
Paul van der Laan en Jochem Stavenuiter vormen samen mimeduo Bambie en sleepten met hun genummerde theatervoorstellingen al vele prijzen in de wacht. Hun werk is intuïtief, beeldend en met een eigen innerlijke logica. Met het materiaal dat voor Bambie 11 is verzameld maar door omstandigheden nooit tot een voorstelling is uitgegroeid, is het duo opnieuw de repetitieruimte ingedoken.
Na voorstellingen over ‘apathie’ (Bambie 7, naar aanleiding van een krantenfoto van Kossovaarse jongens), ‘cynisme’ (Bambie 10) en ‘Frans voor beginners’ (Bambie treize) wordt nu het thema van de crime passionel op Bambie’s sterk visuele wijze ten tonele gebracht.
‘Moord in Rotterdam’, een boek met politiefoto’s van vermoorde mensen uit 1920 tot 1960 en het boek ‘Liefde en liefdesdelicten’ uit het begin van de vorige eeuw vormden de belangrijkste inspiratiebronnen voor de voorstelling. Paul van der Laan: “Zowel de wetenschappelijke studie als het fotoboek komen uit een tijd die niet meer de onze is. Daardoor krijgen de verhalen en foto’s iets romantisch. Die romantiek wordt verder versterkt doordat de foto’s zwart-wit zijn en de taal in ‘Liefde en liefdesdelicten’ uit 1939 komt.”

Verstild
De taal uit dit boek komt ook terug in de voorstelling. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van een lp, waarop Marlies Heuer een tekst heeft ingesproken. Op het toneel worden onder andere foto’s uitgebeeld. In kleding van weleer, verstild, haast poëtisch, waarbij ook een wetenschappelijke verklaring wordt gegeven voor zoiets emotioneels als de crime passionel. “Dat is volgens ons een mooie tegenstelling”, aldus Van der Laan.
Bambie werkt nooit met een chronologische verhaallijn. Opmerkelijk is dat dit niet storend is maar juist heel natuurlijk. Scènes worden intuïtief aan het begin of juist meer aan het eind van een voorstelling geplaatst, al naar gelang de muziek of het ritme dat aangeeft. “Als de dynamiek klopt, klopt ook de volgorde van de voorstelling.” Van der Laan vergelijkt het monteren van een voorstelling met het maken van een schilderij: “Als er daar een vlak rood is, moet er daar een vlak geel.”
De thema’s die Bambie aansnijdt behelzen grote gevoelens en zijn universeel. Door bij het ensceneren uit te gaan van beweging en houdingen wordt wat op toneel gebeurt heel invoelbaar. Het werk van Bambie maakt zodoende grote indruk en spreekt veel mensen heel direct aan.
 Tragiek is soms hilarisch, twee emoties liggen vaak dichter bij elkaar dan je verwacht. De voorstellingen van Bambie maken dit zichtbaar. Terwijl je lacht om iets absurdistisch schaam je je ook een beetje, want het is niet helemaal kies. Het is tegelijk ook heel tragisch wat er gebeurt, er knaagt iets van binnen. Die tweestrijd, de frictie, daar speelt Bambie mee op meesterlijke wijze.

Gepubliceerd in: Den Haag Centraal op vrijdag 4 december 2009.

Tags: achtergrond, bambie, den haag centraal, mimeduo, poëzie van de moord, publicatie, verstild